سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
586
تاريخ ايران ( فارسى )
مقصود اصلى از اين قرارداد كه يقينا جلوگيرى از جنگ بين بريتانياى كبير و روسيه سرآقائى آسيا بود حاصل شد و اين قضبه كه انگلستان از بسيارى از چيزها در هنگاميكه خصم و مدعى او ضعيف بود چشم پوشيده عشق و علاقهء ويرا به صلح و سلامت ثابت مينمايد . اما آن در ايران يك عائق و مانع مخوفى تشكيل ميداد و مقدر شده بود كه از آن من دچار زحمات سخت در ايام جنگ بين الملل گردم . خوشبختانه امروز آن خصومت و رنجش از بين رفته است . دستاندازى تركيه 7 - 1906 م تركها هميشه آماده بودند كه از گرفتاريهاى ايران استفاده نمايند و از اينرو در ماه اوت 1906 يك نيروئى كه عدهء آنها به 6000 تفنگدار تخمين زده ميشد با توپخانه و نيروى سوار از مرز ايران گذشته و اروميه را تهديد نمودند . در قسمت جنوبىتر كه فرمانفرما فرمانده كل قوا بود و براى جلوگيرى از آنها نيروى كافى نداشت مهاجمين ساوجبلاغ را تصرف نمودند . بديهى است كه تركيه ميخواست كه معابر شمال را كه به داخل ايران كشيده ميشد در كنترل داشته باشد . چه اشغال آن معابر مزيتهاى نظامى معينى در مقابل روسيه به او ميداد ، مگر اينكه روسيه براى برقرارى تعادل اقداماتى به عمل ميآورد . ما راجع به اين مسئله در فصل هشتاد و پنج باز صحبت خواهيم داشت . كودتاى موفقانهء 23 ژوئن 1908 م بعد از كوشش غير موفقانهء اولى براى نابود كردن مشروطه يك خاموشى مطلقى حكمفرما گرديد براى بهبود مناسبات بين شاه و رعاياى وى كوششهائى به عمل آمد . از جمله يك كميتهء آشتى تشكيل شد كه آن در هدف و منظورى كه داشت جزئى موفقيتى هم حاصل نمود ، ولى خليجى كه بين دموكراسى و استبداد وجود داشت بقدرى عريض بود كه ممكن نبود روى آن بتوان پلى نصب نمود . در فوريه سال 1908 وقتى كه يك نارنجك در اتومبيل اعليحضرت افتاده و يكى از راكبين را بقتل رسانيد تمام اميدواريهائى كه براى آشتى موجود بود از بين رفت ، شاه خود در يك كالسكهاى بود و رو به گريز نهاد . بر اعليحضرت مبرهن بود كه اين توطئه و سوءقصد بدست دشمنان سياسى او كه ويرا در مجلس و مطبوعات